Czemu rower, czyli: jak poruszać się po mieście?

Wygodnie, sprawnie, wesoło, zdrowo, z troską o klimat i planetę – brzmi jak ideał przemieszczania się po mieście. Przeczytaj, czemu warto wybrać rower jako środek codziennego transportu i dodatkowo – czemu warto wybrać rower używany!

Nie stój w korku, wskocz na rower

Zgodnie z badaniami Polskiego Alarmu Smogowego głównym środkiem transportu dla ponad połowy mieszkańców polskich miast są samochody. Z wielu powodów nie są, delikatnie mówiąc, idealne – to one powodują korki, czyli najczęściej wskazywany problem komunikacji, to one są też w miastach jednym z najgroźniejszych źródeł zanieczyszczenia powietrza.

Omijanie korków i dbanie o poprawę jakości powietrza – to dwa z powodów, dla których do jazdy po mieście warto wybrać rower. Zalet roweru jako miejskiego środka transportu jest jeszcze więcej:

  • Dojazd rowerem jest w mieście często szybszy niż samochodem, zwłaszcza przy krótszych odległościach. W rekreacyjnym tempie 14 km/h przejechanie 7 kilometrów zajmie pół godziny. W Warszawie to odległość mniej więcej z Gocławia do Centrum. Czas skraca też to, że nie trzeba na początku dochodzić do samochodu, a na końcu szukać miejsca parkingowego. Rowerem jeździ się po prostu wygodnie od drzwi do drzwi.
  • Dojazdy rowerem to regularna dawka ruchu. Jeśli jeździmy pół godziny w jedną stronę, to przez pięć dni zaliczamy pięć godzin treningu. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dorosłemu człowiekowi właśnie 2,5-5 godzin aktywności fizycznej na tydzień (Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour”, WHO 2020). Poruszanie się rowerem po mieście to trening, którego nie trzeba planować!
  • Jazda rowerem poprawia samopoczucie i pobudza mózg. Podczas aktywności fizycznej wydzielają się hormony szczęścia – serotonina, dopamina i endorfiny oraz hormon regulujący stres – norepinefryna. Zwiększa się też przepływ krwi do mózgu, dzięki czemu wzrastają nowe komórki i połączenia między neuronami. W efekcie osoby, które regularnie ćwiczą, mają mniejsze ryzyko objawów depresyjnych, wyższe funkcje poznawcze, lepszą pamięć i łatwiej im się skupić.
  • Dojazdy rowerem są tańsze niż dojazdy samochodem. Nie płaci się za paliwo ani za parking. Części są tańsze, a naprawy nie tylko tańsze ale i prostsze – więc wiele z nich można wykonać samodzielnie.
Czemu wygrywa Iza?

Zgodnie ze wspomnianymi wcześniej badaniami PAS większość osób używa samochodów, żeby zawieźć dzieci do szkół lub na zajęcia dodatkowe. Tymczasem szczególnie w przypadku dzieci lepszym środkiem transportu jest rower – niezależnie od tego, czy jeżdżą same czy są wożone przez dorosłych.

Dojazd rowerem do szkoły jest szybszy, tańszy, nie wymaga zaangażowania rodziców. Zachęcanie dziecka do korzystania z roweru jako codziennego środka transportu to sposób na to, by od najmłodszych lat uczyć je dbałości o swoje otoczenie, wzmacniać postawy proekologiczne i przekazywać poczucie odpowiedzialności za wspólne dobro, jakim jest środowisko. Dojazd rowerem do szkoły oznacza też codzienną aktywność fizyczną.

Wyobraźmy sobie czwórkę dzieci mieszkającą w podobnej odległości do szkoły. Iza wsiada rano na rower, jedzie bezpiecznie po chodniku (jako dziecko ma do tego prawo), skraca sobie drogę przez park, spokojnie dojeżdża na czas do szkoły. Pawełek pokonuje tę samą drogę na piechotę, co zajmuje więcej czasu (biedny – pospał krócej). Ola dojeżdża komunikacją miejską – musi dojść do tramwaju, przejechać jeden przystanek, po czym dopiero dojść z przystanku do szkoły (a tramwaj może się spóźnić i bywa zatłoczony). Z kolei Marka odwożą rodzice – rano najpierw idą na parking, potem krążą ulicami, stając na światłach i w korkach, a na koniec znowu szukają miejsca parkingowego.

Weźmy głęboki oddech

Organizacje proekologiczne a także instytucje takie jak Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wskazują, że rozwój ruchu rowerowego jest sposobem na poprawę jakości powietrza w miastach.

Obecnie powietrze w miastach jest skrajnie zanieczyszczone. Szczególnie groźne są samochodowe spaliny oraz pyły ze ścierania opon i klocków hamulcowych – kumulują się w dużym stężeniu na niskich wysokościach, w bezpośredniej bliskości ludzi, a zabudowa hamuje ich rozpraszanie.

Te zanieczyszczenia mają wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne ludzi. Są szczególnie groźne dla dzieci, które oddychają na poziomie rur wydechowych, mają mniejszą odporność i ich organizm dopiero się rozwija.

Film postapokaliptyczny czy happy end?

Coraz więcej polskich miast podejmuje działania na rzecz rozwoju transportu rowerowego. Jak podaje Najwyższa Izba Kontroli „w Warszawie jest ponad 700 km dróg rowerowych i powstają kolejne. Wrocław zaplanował budowę do 2030 r. ok. 100 km nowych dróg rowerowych oraz modernizację 25 km istniejących tras. Długość dróg rowerowych w Poznaniu w 2023 r. wyniosła 345 km, a ruch rowerowy stanowił ponad 10% wszystkich miejskich podróży”. Pozytywne zmiany zachodzą też w małych i średnich miastach.

Jednocześnie w Polsce wciąż przybywa samochodów i rośnie wskaźnik motoryzacji (liczba samochodów przypadających na jednego mieszkańca) – Polska jest pod tym względem europejskim liderem.

Wybór roweru jako codziennego środka transportu to krok – a właściwie obrót korbą, którego każdy i każda z nas może dokonać już teraz, z korzyścią dla siebie, dla nas wszystkich i dla środowiska.

Rower ekologiczny do kwadratu, czyli czemu warto wybrać rower używany

Współczesne rowery to w większości tania masówka, która szybko się rozpada. Z korzyścią dla środowiska i dla własnej wygody lepiej zdecydować się na coś lepszego – starszy rower z drugiej ręki, który posłuży nam znacznie dłużej. Kupując używane przedmioty ograniczamy ślad węglowy i produkcję śmieci.

Zakup używanego roweru nie musi być ruletką. Są miejsca, w których można kupić używany rower po pełnym przeglądzie, na gwarancji i z pewnego źródła. W Warszawie jest to np. Otwarty Warsztat Rowerowy prowadzony przez Stowarzyszenie Mierz Wysoko. Kupując tam rower wspieramy też działalność społeczną – między innymi program „Rower za Dobro”, czyli wolontariat dla dzieci i młodzieży, program „Rower na Powitanie”, czyli rowery dla rodzin uchodźczych oraz Otwarty Warsztat Rowerowy – miejsce, w którym każda osoba może samodzielnie za darmo naprawić swój rower oraz nauczyć się podstaw serwisowania. Więcej informacji: www.otwartywarsztatrowerowy.pl

3R: Roweruj, Reperuj, Recykluj!

Artykuł powstał w ramach projektu „3R: Roweruj, Reperuj, Recykluj!” realizowanego przez Stowarzyszenie Mierz Wysoko w ramach projektu NOPLANETB, który realizuje Fundacja Fairtrade Polska. Projekt dofinansowany ze środków Unii Europejskiej. Za treść odpowiada Stowarzyszenie Mierz Wysoko, a wyrażone poglądy niekoniecznie odzwierciedlają oficjalne stanowisko Unii Europejskiej.

Obejrzyj animację „Czemu rower, czyli: czym poruszać się po mieście?”
Na stronie: www.otwartywarsztatrowerowy.pl/3rrowerujreperujrecykluj/
Na Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=JCiELbNKsmE

Najważniejsze źródła:

Transport w miastach:
• „Zachowania transportowe mieszkańców dużych miast”, Polski Alarm Smogowy 2021
• „Polacy o dojazdach do pracy” Leasing team Group
• „Dojazdy do pracy w Świetle wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021”, GUS Warszawa, Poznań 2024
• „Wyboista droga do ograniczenia ruchu samochodowego w miastach”, NIK, 18.12.2024 https://www.nik.gov.pl/najnowsze-informacje-o-wynikach-kontroli/ograniczanie-ruchu-samochodowego-w-miastach.html [dostęp 28.02.2025]

Jakość powietrza w miastach, wpływ transportu samochodowego oraz wpływ zanieczyszczeń na zdrowie:
• „Strefy Czystego Transportu w polskich miastach”, Koalicja Lekarzy i Naukowców na rzecz Zdrowego Powietrza, Warszawa 2023
• „Zabójczy smog z samochodowych spalin”, Najwyższa Izba Kontroli, 3.12.2020, https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/zabojczy-smog-z-samochodowych-spalin.html [dostęp 26.02.2025] • „Wpływ zanieczyszczeń na zdrowie”, dr Jakub Jędrak, prof. UJ dr hab. n. med. Ewa Konduracka, dr hab. inż. Artur Jerzy Badyda, dr med. Piotr Dąbrowiecki
• „Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczenia powietrza” Maria Całka, Paweł J. Pawlica, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
• „Baseline concentrations and quantitative health risk assessment of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in relation to particle grain size in street dust of Warsaw Poland”, Sylwia Dytlłow, Jakub Karasiński, Julio Cesar Torres-Elguera, Environ Geochem Health 47, 23 (2025). https://doi.org/10.1007/s10653-024-02344-1 [dostęp 27.02.2025] • „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2022”, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
• „Zanieczyszczenie powietrza w miastach w aspekcie ruchu samochodowego”, Remigiusz Wojtal, Transport Miejski i Regionalny, 2018

Wpływ spalin samochodowych na zdrowie dzieci:
• „Air pollution, white matter microstructure, and brain volumes: periods of susceptibility from pregnancy to preadolescence”, Binter AC, Kusters MSW, van den Dries MA, Alonso L, Lubczyńska MJ, Hoek G, White T, Iñiguez C, Tiemeier H, Guxens M., Environmental Pollution, September 2022 https://doi.org/10.1016/j.envpol.2022.120109 [dostęp 26.02.2025] • „Associations of Air Pollution on the Brain in Children: A Brain Imaging Study”, Guxens M, Lubczynska MJ, Perez-Crespo L, Muetzel RL, El Marroun H, Basagana X, Hoek G, Tiemeier H.; Res Rep Health Eff Inst. 2022; https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9476146/ [dostęp 26.02.2025]

Ekspozycja uczestników i uczestniczek ruchu drogowego na zanieczyszczenia:
• Wielka Brytania – „Exposure to the traffic-related air pollutants particle number and NO2 when commuting by modes: Walk, Cycle, Car and Bus”, dr James Tate, Marie Godard University of Leeds 2018, https://www.slideshare.net/slideshow/exposure-to-the-trafficrelated-air-pollutants-particle-number-and-no2-when-commuting-by-modes-walk-cycle-car-and-bus/125812016 [dostęp 26.02.2025], „Healthy Air Campaign, King’s College London and Camden council” https://www.theguardian.com/environment/video/2014/aug/12/london-air-pollution-public-transport-video [dostęp 26.02.2025] • Dania – „Differences in cyclists and car drivers exposure to air pollution from traffic in the city of Copenhagen”, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11712590/ [dostęp 26.02.2025] • Belgia – University of Hassellt, skrót https://www.irceline.be/en/documentation/faq/who-is-most-susceptible-to-urban-air-pollution-pedestrian-cyclist-car-driver-or-bus-passenger-why [dostęp 26.02.2025];

Znaczenie aktywności fizycznej dla zdrowia:
• „Wpływ Aktywności Fizycznej na Zdrowie Psychiczne”, Jakub Stefaniak https://wsparciepsychologiczne.psrp.org.pl/wplyw-aktywnosci-fizycznej-na-zdrowie-psychiczne/?utm_source=chatgpt.com [dostęp 27.02.2025]

Zofia Nawrocka, 27.02.2025

Film i artykuł powstały w ramach projektu „3R: Roweruj, Reperuj, Recykluj!” realizowanego przez Stowarzyszenie Mierz Wysoko w ramach projektu NOPLANETB, który realizuje Fundacja Fairtrade Polska. Projekt dofinansowany ze środków Unii Europejskiej. Za treść odpowiada Stowarzyszenie Mierz Wysoko, a wyrażone poglądy niekoniecznie odzwierciedlają oficjalne stanowisko Unii Europejskiej.